Terminy przedawnienia, cz. III. Terminy przedawnienia deliktowe (dziesięcioletnie)

Wydaje się, że trzy i dziesięcioletni termin przedawnienia jest wystarczający, by osoba poszkodowana mogła dochodzić należnego odszkodowania. Jednakże w praktyce okazuje się on często istotnym ograniczeniem.

Dziesięcioletni okres przedawnienia z art. 442 § 2 k.c. (stosowanie przesłanki kategorycznej)
Zdanie pierwsze art. 442 § 1 k.c. wskazuje, że datę wymagalności roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, wyznacza uzyskanie wiedzy o dwóch faktach: po pierwsze - o szkodzie i po drugie - o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Uzyskanie wiedzy o obu tych faktach może nastąpić w jednym dniu, ale nie jest to regułą. Jeżeli zatem poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie, to ta późniejsza data wyznacza początek biegu terminu przedawnienia.

Jeżeli poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie, to ta późniejsza data wyznacza początek biegu terminu przedawnienia.

W każdym jednak wypadku - jak wynika ze zdania drugiego tego przepisu - roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę (wyrok SN z 10 kwietnia 2002 r., IV CKN 949/2000).

Gdy następstwem czynu niedozwolonego jest kilka zdarzeń
Jeżeli następstwem czynu niedozwolonego jest kilka zdarzeń, kolejno następujących w czasie, a pozostających w związku przyczynowym z tym czynem i szkodą lub krzywdą, to w celu określenia początku biegu trzyletniego terminu przedawnienia (art. 442 § 1) należy rozważyć wzajemny stosunek tych zdarzeń: czy są one ze sobą tak ściśle związane, że stanowią tylko elementy jednej szkody lub krzywdy, czy też mają samodzielny byt i stanowią odrębne szkody lub krzywdy, powstałe w różnych przedziałach czasowych.
W pierwszym wypadku - punktem odniesienia dla określenia biegu trzyletniego terminu przedawnienia jest zdarzenie początkowe, a dalsze zdarzenia stanowią tylko powiększenie tej samej szkody.
W drugim wypadku - poszczególne zdarzenia mają w odniesieniu do wywołanych nimi szkód samodzielny byt i wyznaczają własny trzyletni termin przedawnienia (por. wyrok SN z dnia 31 października 1974 r., II CR 594/74, OSNCP 1975, nr 12, poz. 175).
W sytuacji gdy następstwem czynu niedozwolonego (wypadku) jest kilka kolejno następujących w czasie zdarzeń (kolejne urazy), stanowiących elementy jednej szkody, dla określenia biegu trzyletniego przedawnienia z art. 442 § 1 k.c. miarodajne jest zdarzenie początkowe. Dalsze zdarzenia bowiem stanowią jedynie powiększenie tej samej szkody (tak SN w wyroku z dnia 10 września 1998 r., III CKN 607/97, niepublikowany.)
Pomimo rygorów czasowych przewidzianych dla dochodzenia roszczeń od ubezpieczyciela, trudno wymagać, by towarzystwo ubezpieczeniowe ponosiło odpowiedzialność z tytułu zdarzeń ubezpieczonych bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie. Przyjęte terminy przedawniania zabezpieczają porządek prawny, jak również niewątpliwie interesy podmiotów zobowiązanych. Zabezpieczenie interesów poszkodowanych wymaga zwrócenia szczególnej uwagi na upływ wskazanych terminów, traktowanie ich z należytą uwagą, a przede wszystkim nie zwlekania z dochodzeniem swoich roszczeń.

Monika Ostrowska-Kacprzak
Autorka jest starszym referentem ds. prawnych w Departamencie Prawnym VOTUM Centrum Odszkodowań SA.